1990’ların başı. Norveç. Karanlık burada bir metafor değildi. Uzundu. Soğuktu. Gerçekti. Oslo’nun dışında, çam ağaçlarının arasında büyüyen genç bir adam, gürültüyü bir estetik biçimine dönüştürmeye karar verdiğinde henüz yirmili yaşlarının başındaydı. Adı Sigurd Wongraven idi. Sahnede ona bu isim yetmeyecekti; Satyr oldu. Çünkü o dönemin Norveç black metal sahnesi gerçek isimlerle yetinmezdi. Kimlik, seçilen bir şeydi.
Satyricon kurulduğunda, sadece bir müzik projesi olarak algılanmamalıydı. Bir duruştu. 1993 yılında yayımlanan Dark Medieval Times ile birlikte sisli, pagan referanslı, epik ama soğuk bir atmosfer inşa edildi. O albüm hamdı ama bilinçsiz değildi. Ortaçağ imgeleri, karanlık melodiler, Norveç ormanlarının içine yerleşmiş bir yalnızlık…
1996’da gelen Nemesis Divina ise artık bir mimariydi. Riff’ler daha netti. Yapı daha disiplinliydi. Prodüksiyon daha kontrollüydü. Karanlık artık rastgele bir patlama değildi. Bilinçli bir kurgu hâline gelmişti. Wongraven yalnızca vokal yapmıyordu. Besteleri o kuruyor, şarkıların omurgasını o belirliyordu. Gürültüyü inşa ediyor, fazlalıkları buduyordu.
Yıllar içinde Satyricon değişti. 2006’da yayımlanan Now, Diabolical, black metal’in içindeki o kontrolsüz karmaşayı bilinçli bir sadeleşmeye dönüştürdü. Daha az notayla daha fazla ağırlık yaratma çabası. Gürültüyü azaltmak, yoğunluğu artırmak. Bu bir yumuşama değildi. Disiplinin artmasıydı.
Belki de şarap hikâyesi tam burada başladı.
■ Zamanı şişeleyen adam: Sting ve Il Palagio
■ Levon Bağış: Şarap, müzik ve hayatın lezzeti
■ Al Bano Carrisi: Üzüm bağlarından doğan şarkılar
■ Jon Bon Jovi: Rosé bir düş öyküsü
■ Les Claypool ve Mor Filin Gövdesinde Şarap Yolculuğu
■ Geoff Tate: Metal Sahnesinden Bağlara
■ Dave Mustaine ve Şişedeki Riff
■ Maynard James Keenan: Çölde Şarap Yapan Rock Tanrısı
Turneler insanı ikiye böler: Sahnedeki Satyr ve sahne sonrasındaki Sigurd.
Konser geceleri yoğun olurdu. Binlerce insanın önünde çalınan riff’ler, karanlık ışık tasarımı, tempolu set listeleri… Satyricon’un müziği her zaman kontrollü bir sertliğe sahipti. O kontrol Wongraven’ın zihninden geçerek sahneye ulaşıyordu.
Ama konser sonrası masalara gelen şaraplarda başka bir disiplin vardı. İtalya turnelerinde, özellikle Piemonte’de, Nebbiolo üzümünden yapılan şaraplar dikkatini çekmeye başladı. Nebbiolo erken hasat edildiğinde yüksek asiditeli ve sert tanenli olurdu. Genç Barolo’lar sabırsız içiciyi zorlar. İlk yudumda keskinlik hissedilir. Ama havayla temas ettikçe açılır. Şişede yıllar geçtikçe derinleşir. Katman katman gelişir. Wongraven bu yapıyı tanıyordu.
Black metal de ilk dinleyişte mesafelidir. İçeriye hemen almaz. Sabreden dinleyici için katmanlarını açar. Müzikte yoğunluğu kontrol etmeyi bilen bir adam için Nebbiolo’nun tanen yapısı, bir riff’in sertliği kadar anlaşılırdı.
O şarabı içerken düşündüğü şey romantizm değildi. Yapıydı. Asiditeydi. Tanen dengesi. Fıçı kullanımı. Üzümün yetiştiği toprak. Terroir.
Bir üzümün karakteri yalnızca bağcının müdahalesiyle belirlenmezdi. Toprağın yapısı, mikroklima, güneşin açısı, sisin süresi… Hepsi sonucu etkilerdi. Tıpkı bir şarkının yalnızca riff’ten ibaret olmaması gibi.
2013 yılında Wongraven, Norveçli içki üreticisi Arcus ile birlikte Wongraven Wines’i kurdu. Bu bir lisans anlaşması değildi. Üretim sürecine katıldı. Piemonte ve Toscana bölgelerinde sözleşmeli üretimle şaraplar hazırlandı. Üzümler yerel bağlardan temin ediliyordu. Nebbiolo üzümünden Barolo ve Langhe Rosso şarapları, Toscana bölgesinde ise Sangiovese üzümünden Chianti Riserva üretildi.
Nebbiolo seçimi tesadüf değildi. Nebbiolo yüksek tanenli bir üzüm çeşididir. Gençken serttir. Ama doğru fıçıda, doğru süreyle dinlendirildiğinde kompleks bir yapıya kavuşur. Barolo üretiminde yasal minimum yıllandırma süresi 38 aydır; bunun en az 18 ayı meşe fıçıda geçmelidir. Riserva versiyonlarda bu süre daha da uzar. Wongraven bu sabrı önemsiyordu. Şarabın erken piyasaya sürülmesine karşı temkinliydi.
Etiketlerden biri özellikle dikkat çekti: Wongraven Morgenstern. Morgenstern yani sabah yıldızı. Karanlık estetiğe göndermeydi ama bağıran bir gotik tasarım yoktu. Etiket siyah, sade ve minimaldi. Tıpkı Now, Diabolical sonrası Satyricon’un müzikal yaklaşımı gibi. Gürültüden arınmış ama yoğun.
Piemonte’de bir hasat sabahı. Sis henüz kalkmamış. Üzüm salkımları ağır. Şeker oranı ölçülüyor. Brix değeri kontrol ediliyor. Asidite seviyesi hesaplanıyor. Hasat zamanı yanlış seçilirse denge bozulur.
Wongraven burada bir rock yıldızı gibi değil, bir öğrenci gibi duruyordu. Bağcıları dinliyor, üreticilerle konuşuyor, harman denemelerine katılıyordu. Fıçı seçiminde Fransız meşesi mi, Slavonya meşesi mi kullanılacağı tartışılıyordu. Fıçının yanma derecesi aromayı etkilerdi. Fazla tostlu meşe, Nebbiolo’nun narin aromatik yapısını bastırabilirdi.
O, detaylara takılan bir müzisyendi. Şarapta da detay arıyordu.
Mahzende tadım yapılırken şarabın rengi incelenir. Nebbiolo’nun tipik açık tuğla tonları, kenarlarda hafif turunculaşma… Koku analiz edilir… Vişne, kuru gül, katran, toprak… Damakta tanen yapısı, asidite ve bitiş süresi değerlendirilir. Wongraven için bu bir teknik süreçti ama aynı zamanda estetik bir deneyimdi.
Ancak her üretim hikâyesi bir noktada ölçekle sınanır.
2019 yılına gelindiğinde Wongraven Wines artık küçük bir “müzisyen projesi” değildi. Norveç pazarında ciddi bir hacme ulaşmış, sistemli dağıtım gerektiren bir marka hâline gelmişti. O yıl Wongraven, şirketin yüzde 90 hissesini Norveçli içki grubu Vingruppen’e devretti. Şirketin toplam değeri yaklaşık 57 milyon Norveç kronu olarak açıklandı. Bu bir geri çekilme değildi. Bu, büyüyen bir yapının sürdürülebilir bir zemine oturtulmasıydı. Wongraven azınlık hissedar olarak projede kalmaya devam etti. Marka üzerindeki estetik ve üretim vizyonu tamamen ortadan kalkmadı. Ama operasyonel kontrol artık daha büyük bir yapının içindeydi.
Tıpkı müzikte olduğu gibi.
Her şeyi tek başına kontrol etmek mümkün değildir. Bazen yapıyı ayakta tutmak için bir adım geri çekilmek gerekir. Bir riff’i sadeleştirmek gibi. Bir harmanı yeniden dengelemek gibi.
Oslo’da bir konser gecesi. Sahne ışıkları yanıyor. Siyah fonda ağır riff’ler ilerliyor. Kalabalık tek bir organizma gibi hareket ediyor. Wongraven mikrofonun önünde dikiliyor. Kontrol onda.
Aylar sonra Piemonte’de bir mahzen. Elinde bir kadeh Barolo. Işık daha yumuşak. Gürültü yok. Fıçıların arasında ağır bir sessizlik.
İki dünyanın ritmi farklı ama prensip aynı. Yoğunluğu kontrol etmek.
Satyricon hâlâ sert. Hâlâ disiplinli. Ama gençliğin kontrolsüz öfkesi artık yerini bilinçli bir ağırlığa bırakmış durumda. Şarapta da aynı şey var. Gürültü yok. Derinlik var.
Wongraven’ın hikâyesi bir kaçış değil. Bu, karanlığı bilinçli bir estetiğe dönüştürmüş bir adamın, yoğunluğu toprağa emanet etme hikâyesi.
Şarap onun için sahnenin alternatifi değil. Aynı disiplinin başka bir dili. Bir riff yıllarca çalınabilir. Bir şarap yıllarca bekleyebilir. İkisi de zamana karşı yapılan işlerdir. İkisi de ilk anda her şeyi vermez. İkisi de sabreden için açılır. Ve belki de en büyük dönüşüm, gürültüden sadeliğe değil; kontrolü paylaşmayı öğrenmeye doğrudur.
Bu bir rock yıldızının şişeye basılmış imzası değil. Bu, karanlığın içinden çıkıp sabrı, yapıyı ve zamanı öğrenen bir adamın hikâyesidir.
■
Dark Blue Notes’da Mine Gürevin
Dark Blue Notes’da Degüstasyon
