2019 yılında yayınlanmış bir Blue Note Records albümü var: James Carter Organ Trio: Live from Newport Jazz. Django Reinhardt’ın bestelerinin James Carter üçlüsü tarafından yorumlanışından oluşuyor.
Bu performansta yıllanmış caz parçaları günümüze yaklaştırılıyor ve modernleştiriliyor. Arkada sürekli swing eden bir davul (Alex White), önde kontrolden çıkıp vahşileşmeye yer arayan alto, tenor ve soprano saksafonlar (James Carter) ve bütün atmosfer ve setting’i kuran Hammond B-3 organ (Gerard Gibbs) ile. Oldukça “kompakt”*, kompaktlığıyla da sağlam bir üçlü. Ve üçü de Detroit’li.
Albümde cazın 1930’lu yıllarının hissiyle günümüze yakın yılların hissini aynı anda ve birbiri ardına duyarız. Anouman parçasındaki melodik yelpaze bu duruma örnektir. Orijinal -yani başlangıcındaki- blues çalımları çağdaş caz estetiğinin içine yedirilir sürekli. Gibbs’in Hammond B-3 yaklaşımı siyahi müzik geleneğini olduğu kadar çağdaş liminal atmosferleri -alış veriş merkezleri, havalimanları, yeni Detroit ya da füzeler isabet etmeden önceki Dubai- de anıştırır gibidir. (Zihnimizin ve bedenimizin gerilerinde mikro aile ve makro toplum geçmişimiz, bir çağdaşlıktan diğer çağdaşlığa geçmekteyizdir.) Bu doğallıkla ama aynı zamanda bilinçli şekilde yapıldığı için, bir müzik tarihinin çizgisi içinde; en güncel dallardan birinde olduğumuzu anlamışızdır.
Parçanın sonunda, Carter’ın enstrümanını imkanlarının sınırlarına getirdiği solosunda dinleyiciyle atıştığını da duyarız. Öndeki etkiye karşı arkadaki tepkiler bir James Carter konserinin olabildiğince dinamik ve sürekli etkileşimli geçtiğini söyler.
La Valse Des Niglos parçasıyla birlikte, yani konsere ısınıp ilerledikçe tansiyon yükselir. Carter’ın vahşi çalımı Hammond B-3’ün tarihsel referansları ve atmosferik gücüyle dengelenir, davul arkada bu enerjinin sürekli olarak hareketli bir zeminde ilerlemesini sağlar. Arada bir devreye giren davul soloları tansiyonu daha da yükseltir ve her solonun ardından parça sanki daha bir dinamikleşir.
3 Ekim tarihinde, 36. Akbank Caz Festivali kapsamında gerçekleşeceği duyurulan konserin başlığı ise şu şekilde: James Carter Organ Quartet: Coltrane: A Centennial Supreme.
(Bu cümleyi yazarken La Valse Des Niglos parçasının 5:24 işaretli ânındaydım ki Carter’ın doğaçlamasında My Favorite Things’i duydum. Konserin nasıl geçeceğine dair ilahi bir sinyal olsa gerek.)
Newport Jazz konserindeki üçlüye ek olarak bu sefer Hilliard Greene basta. Demek dokuda bir güçlenme duyacağız. Vahşilikte düşüş olacağını düşünmemekle birlikte tonunda bir değişim olabileceğini sanıyorum. Greene’in dahli müziğin groove etkisini arttıracak ve vahşiliğin belli bir düzen içinde yaşadığını daha çok hissettirecektir. Davula destek, saksafon ve Hammond B-3’e arka plan görevi görecektir. Solo rolü ön planda olmayabilir.
Carter, Newport Jazz’da Reinhardt’ın bestelerine nasıl bir yaklaşımda bulunduysa Akbank Caz’da Coltrane’inkilere de öyle bir yaklaşımda bulunacaktır. Kendinin ve döneminin sesini Coltrane ses(ler)iyle birleştirip, onları aynı anda ve birbiri ardına duyuracaktır.
Coltrane’in son dönemindeki, artık iyice özgürleştiği Concert in Japan’e yaklaşılacağını üzülerek zannetmesem de A Love Supreme gibi en bilinen standartlarının yanında görece geride kalmış –Tunji gibi- bestelerine de yer verilecektir.
Konser, John Coltrane’in yüzüncü yaşı için Carter’ın başlattığı Trane: A Centennial Supreme! turnesinin İstanbul durağı olacak.
3 Ekim’de, Zorlu’nun Turkcell Platinum sahnesinde.
■
Mert Çakırcalı’nın diğer yazıları
36. Akbank Caz Festivali programı
