Yağmur damlaları hâlâ başımıza düşüyor, ragtime piyanosu hâlâ dans ediyor, John Barry’nin yaylıları hâlâ kalbimizde yankılanıyor. Robert Redford işte bu melodilerle ölümsüz. Redford’u hatırlamak, aslında içinize işleyen bir şarkıyı hatırlamaktır. Caz, yaylılar, country… Hepsi onun hikâyelerinin arka planında “kadın” kimliğim ile hafızamda çalıyor.
Robert Redford’un öldüğünü ilk duyduğumda kalbime garip bir sessizlik çöktü. Haberi, uzun yol yapıp, evime döndükten sonra, kahvemi içecekken bir arkadaşımın gönderdiği mesaj ile gördüm. O altın saçlı, her daim güneşle parlayan yüz, yıllar boyunca sinemada bana, bize eşlik etmişti. Sanki ilk gençliğimden bir parça, beyazperdenin içinden çıkıp bana göz kırpan bir hatıra, vefat haberiyle kaybolmuştu. Bir oyuncunun ölümü bana bu kadar dokunur mu diye düşünürken, cevabı bulmam uzun sürmedi. Redford sadece bir aktör değildi. O, hayranlarının zihinlerinde bir özgürlük fantezisi, bir buket adalet, bir kuple umut, bazen bir masumiyet, bazen de baştan çıkarıcı bir gölgeydi.
Benim için ise, Robert Redford’un cazibesi sadece yüz hatlarından ya da gülüşünden gelmiyordu. O, erkekliğini “ağırlık” gibi taşımayan, sahnede, partner kadın oyuncularını ezen değil yükselten, yanlarında duran bir erkekti. Onun bakışlarında eşlik eden bir huzur vardı. Feminen gözle baktığımda, Redford’un asıl çekiciliği buydu. Bir partner olabilmesi, yalnızca beyazperdenin değil, insanın hayat yolculuğunun da yoldaşı olabilmesiydi.
Ve elbette onun filmleriyle birlikte hafızama kazınan müzikler… Sinema tarihinin sayfalarını çevirirken Redford’un başrolünde olduğu filmleri düşündüğümde, kulağımda hep bir melodi dolaşıyor olması gerçeği bambaşka. Bacharach’ın hafif alaycı ve tatlı romantizmi, Joplin’in ragtime neşesi, John Barry’nin epik yaylıları… Onun hikâyeleri kadar müzikleri de hayatımda bir köprü oldu. İşte bu yüzden, Redford’un hayatını, filmleriyle anarken, film müziklerini, soundtrack tadının ötesinde, içsel olarak görmezden gelemezdim.
Charles Robert Redford Jr., 18 Ağustos 1936’da Kaliforniya’nın Santa Monica şehrinde dünyaya geldi. Orta sınıf bir ailenin çocuğuydu. Babası süt dağıtım işinde çalışıyor, annesi ise evin kalbini taşıyordu. Redford’un gençliği, Kaliforniya’nın güneşli ama çelişkili atmosferinde geçti. Spor tutkusu sayesinde beyzbolda oldukça başarılıydı. Colorado Üniversitesi’nden burs kazanmıştı. Fazla içki, disiplin sorunları ve hayata karşı sorgulayıcı tavrı yüzünden üniversiteyi yarıda bırakmak zorunda kaldı.
Avrupa’ya seyahat etti. Paris’te resim okudu. Floransa’da sanat tarihiyle ilgilendi. Genç yaşta gezgin bir ruh kazandı. Amerika’ya döndüğünde New York’a yerleşti. Ve tiyatroya adım attı. Broadway sahnelerinde ufak roller aldı. Oyunculuk dersleriyle kendini geliştirdi. Televizyonda göründü ve kısa süre içinde Hollywood’un dikkatini çekti.
1960’larda sinema kariyeri hızla yükseldi. Inside Daisy Clover ve Barefoot in the Park gibi filmlerle genç kadın seyircilerin kalplerine girdi. Lakin onun asıl kırılma noktası, 1969’da Paul Newman’la oynadığı Butch Cassidy and the Sundance Kid oldu.
Redford sadece bir yıldız değildi; aynı zamanda vizyoner bir ruhtu. 1980’lerde kurduğu Sundance Enstitüsü, bağımsız sinemanın nefes borusu haline geldi. Politik görüşlerini hiçbir zaman gizlemedi. Çevre sorunlarına, Amerikan demokrasisinin yaralarına ve özgür sanatın önemine dikkat çekti.
Burt Bacharach ve Yağmur Damlaları: Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969)
Redford’un yıldızının en parlak patlamalarından biri, Paul Newman’la birlikte oynadığı Butch Cassidy and the Sundance Kid filmiydi. Western janrını altüst eden bu film, kahramanlarının trajik sonuna rağmen ironik bir hafiflik taşıyordu.
Burt Bacharach’ın bestelediği “Raindrops Keep Fallin’ on My Head”, sinema tarihinin en unutulmaz şarkılarından biridir. Aslında dönemin birçok eleştirmeni, bu şarkının filme uyumsuz olduğunu söylemişti. Ama işte tam da burada Redford’un sineması devreye girdi. O, kahramanlığı ciddiye alan değil, ironiyi seven bir adamdı. Filmde Newman’ın bisikletle şakalaştığı sahneye eşlik eden bu şarkı, sinemada bir devrim gibiydi.
Benim için bu sahne, Redford’un sinemasındaki ilk kadınsı dokunuşlardan biridir. Çünkü sert western atmosferine beklenmedik bir neşe ve romantizm katıyordu. Bacharach’ın şarkısı, Redford’un sinemadaki yerini “erkeksi” klişelerden ayıran bir eşikti.
Ragtime’ın İkinci Baharı: The Sting (1973)
The Sting, Redford ve Newman ikilisini yeniden bir araya getirdi. Bu kez 1930’ların dolandırıcıları rolündeydiler. Filmin en güçlü yanı ise sadece senaryosu değil, müzikleriydi.
Scott Joplin’in ragtime besteleri, Marvin Hamlisch’in düzenlemesiyle yeniden doğdu. “The Entertainer”, 70’lerde listelerde yükseldi, milyonlarca insanın diline dolandı.
Filmdeki müzikler, kadın kahramanların çok görünmediği bir hikâyeyi daha “hafif” kıldı. Erkek dünyasında dönen oyunlara ironik bir tebessüm kattı. Redford’un genç, aldatıcı ama sempatik karakteri, bu melodilerle birlikte neredeyse dans eden bir figüre dönüştü.
Sessizliğin Müziği: All the President’s Men (1976)
Watergate skandalını konu alan bu politik dram, Redford’un sadece “yakışıklı kahraman” değil, aynı zamanda ciddi bir aktör olduğunu kanıtladığı filmlerden biri oldu. Burada Bob Woodward’ı canlandıran Redford, Dustin Hoffman’la birlikte Amerikan demokrasisinin kalbine dokundu.
David Shire’ın besteleri neredeyse görünmezdir. Filmin müziği, sessizliğin gücüyle çalışır. Daktilo sesleri, tıkırtılar, telefon çalmaları bile bir tür müzik gibidir. Burada Redford’un karizması ile müziğin minimalizmi birleşerek, politik gerilimin ağırlığını artırdı.
Kanımca bu film, Redford’un politik yanının müzikle nasıl birleştiğini gösterir. Bireysel olarak baktığımda, filmde erkek kahramanın jön vari tavrından ziyade, sessiz direnişin güzelliğini görürüm.
Fitzgerald’ın Caz Çağı: The Great Gatsby (1974)
Francis Scott Fitzgerald’ın romanından uyarlanan filmde Redford, Jay Gatsby’yi oynadı. Film müziklerini Nelson Riddle hazırladı; caz çağının ışıltısını ve hüzünlü yanını beyazperdeye taşıdı.
1974 yapımı film, 1920’lerin Amerika’sını sahneye taşırken caz müziği yalnızca bir arka plan değil, hikâyenin temel atmosferini kuran bir damardı. Fitzgerald’ın romanı boşuna “Jazz Age”in kutsal kitabı olarak anılmamıştı. Çünkü caz, yalnızca notaların birleşimi değil, Amerikan toplumunun o yıllardaki dönüşümünün bir sembolüydü. Yasaklarla dolu ama aynı zamanda sınırsız özgürlük düşleriyle yanıp tutuşan bir dönem. Gatsby’nin partilerinde çalan orkestralar, o dönemin “daha hızlı, daha yüksek, daha parlak” hayalini seslendiriyordu.
Nelson Riddle’ın orkestral caz düzenlemeleri, dönemin dans salonlarının enerjisini beyazperdeye taşıdı. Ancak Riddle’ın müziği yalnızca parıltıyı değil, o parıltının altındaki hüzünlü yankıyı da hissettirdi. Çünkü Gatsby’nin şatafatlı partileri, aslında bir boşluğu doldurma çabasıydı. Redford’un mavi gözlerinde beliren yalnızlık, cazın kıpırtılı ritimleriyle kontrast oluşturuyordu. Seyirci bir yandan trompetlerin, saksafonların neşeli coşkusunu duyuyor, diğer yandan Gatsby’nin kalabalıklar içinde bile yapayalnız kalışını hissediyordu.
Ben bu filmi izlediğimde, caz müziğinin Gatsby’nin ruhunu perdeye taşıyan bir ayna olduğunu düşündüm. Çünkü caz, doğası gereği hem özgür, hem de melankoliktir. Bir yandan doğaçlamanın coşkusu, diğer yandan hüzünlü bir yalnızlık taşır. İşte Redford’un canlandırdığı Gatsby de tam böyleydi. Dışarıdan bakıldığında görkemli, caz temposunda bir hayat süren ama içten içe Daisy’nin aşkıyla yanıp tutuşan, derin bir yalnızlıkla boğuşan bir adam.
Fitzgerald’ın dünyasında caz, Amerikan Rüyası’nın cazibesini ve çürümesini aynı anda sembolize eder. Redford’un Gatsby’si de tam böyleydi. Partilerde caz ritminde coşuyor, ama sonunda kendi hayalinin sessizliğiyle baş başa kalıyordu.
John Barry’nin Epik Aşkı: Out of Africa (1985)
Sydney Pollack’ın yönettiği bu filmde Redford, Meryl Streep’in yanında safari uçaklarıyla Afrika göklerinde dolaşan bir aşık olarak karşımıza çıktı. John Barry’nin bestelediği müzikler, filmin en büyük kazanımlarından biriydi. Özellikle ana tema, Afrika manzaralarıyla birleştiğinde izleyiciyi büyüledi. Barry, bu filmle Oscar kazandı.
Redford’un karakteri Denys Finch Hatton, özgürlüğün ve romantizmin sembolü oldu. Meryl Streep ise yıllar sonra verdiği bir röportajda Redford için şöyle diyecekti: “Muhteşem öpüşüyor.” Bu cümle, Redford’un sinemadaki kadın partnerleriyle kurduğu kimyanın özetiydi aslında. O, sahnede kadına hükmetmez, sahneyi onunla paylaşırdı. Öpücüğü bile buyurgan değil, eşitlikçiydi; belki de bu yüzden kadın seyircilerin kalbine bu kadar derinden dokundu.
Benim için Out of Africa, kadın-erkek ilişkisinin en romantik tasvirlerinden biridir. Redford’un karakteri, Streep’in Karen Blixen’ine baskın çıkmadı. Aksine onunla eşit bir aşka ilerledi. Müzikler ise bu eşitliğin fonunda epik bir şiir gibi aktı.
Pastel Bir Dünya: The Horse Whisperer (1998)
Redford’un hem yönettiği hem oynadığı filmde, kırık bir kız çocuğu ve atıyla kurulan ilişki üzerinden bir iyileşme hikâyesi anlatılır. Thomas Newman’ın besteleri, country ve folk şarkılarla harmanlanmıştır.
Emmylou Harris, Dwight Yoakam gibi isimlerin katkıları, filmin pastoral ruhunu pekiştirir. Redford burada hem baba figürü, hem de şifacı bir adam olarak karşımıza çıkar.
Esasen bireysel olarak baktığımda, bu filmdeki müzikler bana kırılganlıkla gücün nasıl iç içe geçtiğini hissettirir. Redford’un şefkati, country şarkılarının sıcaklığıyla birleşir.
Robert Redford’un filmografisinde müzik, sadece bir süs değil, karakterlerin ruhuna işleyen bir elementti. Onun oynadığı her filmde müzik, hikâyenin yönünü belirledi. Bazen ironik bir tebessüm, bazen politik bir sessizlik, bazen de epik bir aşk.
Robert Redford, kadınların sinema deneyiminde farklı bir yer tutar. Çünkü o, müziğiyle birlikte hayata eşlik eden bir kahramandı. Bacharach’ın neşesiyle dans etti, Barry’nin yaylılarıyla aşkı yüceltti, Shire’ın sessizliğiyle direndi.
Onun filmlerini izlerken kulağımda bir melodi kalır. Ve şimdi, Redford’un ölüm haberini duyduğum anı düşününce, bu melodiler daha da kıymetli oluyor. Çünkü bellek dediğimiz şey, bazen bir yüz, bazen bir bakış, ama çoğu kez bir şarkıdır. Robert Redford, benim hafızamda yakışıklı bir aktörden ziyade, hayatın melodilerini taşıyan bir adam olarak kaldı. Onun filmleri, müzikleriyle birlikte sinema tarihinin en derin izlerini bıraktı.
Şimdi geriye dönüp baktığımda, yağmur damlaları hâlâ başıma düşüyor, ragtime piyanosu hâlâ dans ediyor, John Barry’nin yaylıları hâlâ kalbimde yankılanıyor. Redford öldü belki, ama onun sineması ve müzikleri, belleğimizde yaşamaya devam edecek.
Mine Gürevin’in diğer yazıları BURADA
Robert Redford’un IMDb profili BURADA
