16-30 Kasım 2026 tarihlerinde gerçekleşecek 30. Uluslararası Ankara Caz Festivali’nin açılışında sahne alacak olan Amerikalı caz müzisyeni ve sinema yapımcısı Richard Baratta ile Ege Dai konuştu. Cazdan Hollywood’a, oradan tekrar caza geçişi, sinema kariyerinde unutamadığı filmler, müziğe başladığı zamanlar, film müzikleri ile caz arasında kurduğu köprü ve daha fazlası, ikilinin sohbet konuları arasında.
Davulcuya, piyanoda Bill O’Connell, basta Michael Goetz ve saksofonda Tamer Temel‘in eşlik edeceği konserde yerinizi almak için lütfen şuraya tıklayın.
Ege Dai: Hollywood’dan caz’a: Hayatınızda sinema ve müzik nasıl bir araya geldi ve sizi sahneye geri döndüren ne oldu?
Richard Baratta: Müzik yeteneği olan bir ailede büyüdüm. Babam gerçekten çok iyi bir piyanistti, caz çalardı; annem ise bir opera sanatçısıydı. Babam daha sonra yüksek yargı hakimi görevine terfii etmişse de, biz her zaman sanatla iç içeydik. Evimizde her zaman müzik vardı; bu yüzden ister opera ister caz olsun, sürekli müzik dinlerdik.
Ayrıca, küçük yaşlardan itibaren televizyona ilgim vardı, seyretmeyi hep severdim. Belki de ödevlerimi yapmak istemediğim için televizyonu seviyordum, yani bunun sebebi neydi tam bilemiyorum. Her neyse, kariyerimin çok erken dönemlerinde bu iki şeyden de etkilendim.
Üniversitede, hukuk fakültesine gitmeye hazırlanıyordum. Ergenlik dönemim boyunca birkaç caz grubunda müzik yapmıştım. Ama müzik okuluna değil avukat olmak üzere üniversiteye kaydoldum. Sonra o yolu izlemek istemediğime karar verdim. Gerçekten müzik yapmak istiyordum. Bu yüzden 70’lerin ortalarında New York’a taşındım, müzik yapmaya, kayıtlara ve seyahatlere başladım; bunu yaklaşık sekiz ya da dokuz yıl sürdürdüm ve bu harika bir deneyimdi.
Bununla birlikte gerçekten de istediğim yaşam tarzını sürdürebilecek kadar para kazanamıyordum. Yani, zengin olmak gibi bir niyetim yoktu, ama hayatın bazı zevklerinden yararlanmak istiyordum ve müzik yaparak yeterince para kazanamıyordum.
Bu yüzden 1984 civarında, çok, çok, çok fazla öğleden sonramı sinemalarda geçirdim. Yazın serinlemek için öğleden sonraları geç saatlerde birçok çift-seanslı filme gidiyordum; gidiyordum çünkü New York’ta yaşadığım çatı katında klimayı karşılayamıyordum. Truffaut’dan Kurosawa’ya, Sturges’tan Hitchcock’a kadar farklı yönetmenlerin pek çok filmini izledim; neredeyse tüm filmlerini izledim diyebilirim. Ve sinemaya gerçekten, gerçekten ilgi duymaya başladım.
Eskiden müziğimi dinleyem bir arkadaşım vardı; o da beni sinema endüstrisiyle tanıştırdı. İlk filmim 1984 yılında çekildi; adı “Desperately Seeking Susan”dı ve bu film Madonna’nın başrolünde oynadığı bir yapımdı. Sinema kariyerime işte o zaman başladım.
Ege Dai: Sizin için en anlamlı filmler veya işbirlikleri hangileri? Sinema, bir caz müzisyeni olarak sizi nasıl şekillendirdi?
Richard Baratta: Sinema alanında çok şanslıydım. Desperately Seeking Susan sonrası, bir nevi Woody Allen ekibinin bir üyesi, bir çalışanı oldum. Sonra Mike Nichols’la çalıştım, ardından Sydney Pollack’la çalıştım ve böylece pek çok harika yönetmenle çalışma fırsatı buldum.
Yani bana hangi filmlerin en etkili, en etkileyici ya da en unutulmaz olduğunu sorduğunuzda — bilirsiniz, hepsinin sunabileceği bir şeyler var. Böylesine iyi yönetmenlerle ve iyi oyuncularla —harika oyuncular ve harika yönetmenlerle — çalışabildiğim için çok şanslıydım; bu yüzden pek çok film unutulmazdı: Donnie Brasco’dan Working Girl’e, Big’den The Irishman’e, Joker’e ve yer aldığım beş Spider-Man filmine kadar. Yani, akılda kalan o kadar çok film var ki, gerçekten tek bir tanesini seçemem.
Her ne kadar “Across the Universe” ekibinde yer almış olsam da — Julie Taymor, bir başka muhteşem yönetmen — o film bir müzikali ve tamamen oyuncular, kayıtlar ve müzik üzerineydi; bu yüzden o proje de beni gerçekten çok cezbetti. Ayrıca, bazı filmlerde hem davulcu olarak yer alma hem de filmin yapımcılığını üstlenme şansına sahip oldum.
Yani evet, yani, bir çok filmde harika deneyimlerim oldu.
Ege Dai: Bizi davulcu olarak başladığınız ilk günlere geri götürün. Sizi en çok kimler etkiledi?
Richard Baratta: 60’larda müzik yapmaya başladığımda, sürekli radyo dinlerdim.
O dönemdeki cazın etkileyici müzisyenleri ve öncü isimler — tabii ki Duke Ellingtonlar ve Charlie Parkerlar gibi isimlerin yanı sıra — ben onlardan biraz sonra ortaya çıktım. Yani Miles’a, Trane’e, Herbie Hancock’a, Freddie Hubbard’a, Buddy Rich’e ve big band’lere gerçekten hayrandım. Sonra Art Blakey, Elvin Jones ve rahmetli Jack DeJohnette’in etkisine girdim. Jack’ten ders aldım.
Yani, o dönemde beni etkileyen pek çok harika müzisyen vardı. Ve bilirsiniz, o dönemde çaldığım zamanlarda, şehre — New York’a — taşındığımda ve 1984’te müziği bırakıncaya dek, çok ama çok iyi insanlarla bir dizi konser verdim. Unutulmaz bir an: Bir keresinde Hank Mobley ile çaldım. Johnny Hartman’la da çaldım. Onlar efsaneler ve benim onlarla çalabilmiş olmam… Yani, bilirsiniz, bu harika bir deneyim.
O kadar çok farklı müzisyen var ki, sunacakları o kadar çok şey var ki, beni etkileyenler o kadar çok ki, saymakla bitmez.
Ege Dai: Hangi işbirlikleri sizin için öne çıkıyor ve nesiller arası bu deneyimlerden neler öğrendiniz?
Richard Baratta: İlginç bir soru; ama bu konuda size çok tatminkar bir cevap verebileceğimden emin değilim. Daha önce bazı kişilerden ve katıldığım birkaç gösteriden bahsetmiştim. Biliyorsunuz, o kadar çok gösteride sahne aldım ki.
Şunu unutmayın, 1984’ten 2017’ye kadar müzik yapmadım. Dışarı çıkıp bol bol müzik dinlerdim ve belki yılda bir konser verirdim, ama bu sadece bir tür eğlenceydi; çünkü sinema sektöründeydim ve film yapımcılığı yapıyordum. Yani müzik yapma açısından benim için hiçbir şeyin olmadığı koca bir dönem var.
Ama büyük müzisyenlere geri dönersek — sayıları çok fazla, isimlerini tek tek saymama gerek yok — aralarında benim kimliğimi gerçekten şekillendiren pek çok kişi var, çünkü birbirimizle etkileşim içindeydik.
Sonra geri döndüğümde ve 2017’de çalmaya başladığımda, The Irishman filmini ve sonra da Joker’i bitirdikten sonra pek çok harika müzisyenle çaldım: Vincent Herring’den Dave Kikoski’ye, John Patitucci’ye ve tabii ki Bill O’Connell’a kadar. Gerçekten çok sayıda insan var. Festival için Ankara’ya getireceğim isimler arasında pek çok harika müzisyen var. Onlarla aynı çatı altında bulunmak bile benim için büyük bir heyecan.
Ege Dai: Şimdilerde birlikte çaldığınız müzisyenlerle nasıl tanıştınız?
Bana bu kulübü nasıl daha iyi hale getirebileceğim konusunda bazı sorular sordular ve ben de, “Size nasıl yardımcı olabileceğimi söyleyeyim: orada çalmama izin verirseniz,” dedim. Onlar da, “Tabii, orada çalabilirsin,” dediler; çünkü içten içe bir müzisyen olduğumu biliyorlardı. İşte ben bunu seviyorum — ama filmler yapıyordum; onlar beni o yönümle tanıyorlardı.
Richard Baratta: 2017’de tekrar çalmaya başladığımda — Aslında 2016, çünkü tam Noel zamanıydı— “The Irishman” filminde çalışıyordum. Filmi çektiğimiz aynı film stüdyolarında yer alan bir kulüpte çalma fırsatı çıktı. Astor Room adında bir yerdi, Queens’teydi.
Onlara bir trio grup getirmemin sakıncası olup olmadığını sordum. İlk trio grubu telefon görüşmeleri yaparak bir araya getirdim; çünkü tanıdığım ve 70’lerde birlikte çaldığım pek çok kişi ya vefat etmişti ya da onlarla irtibatımı kaybetmiştim. İlk konserimi Emmet Cohen ve Russell Hall ile verdim. Bilirsiniz, Emmet Cohen şu anda bu alanda bir dev sayılır.
Sonra farklı müzisyenleri gruba dahil etmeye başladım. Bir şey diğerine yol açtı; hayatta bağlantılar kurarsınız ve farklı insanlarla tanışırsınız. Sanırım fena çalmıyordum ve onlar da “Tabii, seninle çalarız” dediler. Bir konser diğerine, o da bir sonrakine yol açtı ve dediğim gibi Eric Alexander’dan Vincent Herring’e, Marcus Printup’a kadar tüm bu harika caz müzisyenleriyle tanışmaya başladım. Böylece grup giderek büyüdü ve harika müzisyenlerden oluşan bir topluluk haline geldi. O zamandan beri altı albüm kaydettim.
Ege Dai: Bir film müziğini caz için uygun kılan nedir ve tanıdık bir melodiyi nasıl kendinize özgü hale getirirsiniz?
Richard Baratta: O kadar çok harika film müziği, şarkı ve filmlerden alınan beste var ki; bunlar her türlü şekilde, biçimde veya tarzda yorumlanıp düzenlenebilir.
Bu yüzden piyanist Bill O’Connell ile birlikte, öncelikle insanların tanıyabileceği, aşina olduğu parçaların hangileri olduğunu belirlemeye çalıştık. Her şeyden önce, bu parçaların — en azından benim görüşüme göre — iyi parçalar olması ve insanların tanıyabileceği parçalar olması gerekiyordu. Ardından Bill ile bu parçaların düzenlemeleri ve onlara nasıl yaklaşacağımız konusunda konuştuk.
Ve genellikle bu parçalara Latin caz tarzında yaklaştık, çünkü Bill’in kökeni Latin müziğine dayanıyordu — her ne kadar Porto Riko’lu ya da Kübalı olmasa da — o bu tarza yönelmişti. Yani Bill, bilirsiniz, kalem eline alığ kağıda yazmaya başladı ve benim işbirliğimle, ama esas olarak kendi zekâsıyla, müzik ve film için yaptığım iki albüm için gerçekten oldukça beğenilen parçaları seçip düzenledik.
Yani, bu parçalar caz tarzında yorumlanabilir; her türlü tarzda yorumlanabilir — rock, Latin. Biz de akışına bıraktık. Ne doğru geliyorsa o şekilde. Yani, pek çok yaklaşım işe yarayabilir. Ve şimdi çalarkan dahi, kayıt yaptığımız hallerinden farklı şekilde, farklı açılardan yaklaşıyoruz.
Ege Dai: 16 Kasım’da düzenlenecek Ankara Uluslararası Caz Festivali konserinde seyirciler neyle karşılacak?
Richard Baratta: Biraz mizahla karşılaşabilirler. Virtüöz müzisyenlerin icra edeceği heyecan verici müzikler bekleyebilirler. Tamam, kendim için söylemiyorum ama diğer müzisyenler! Ve müzik oldukça enerjik olacak. Ayaklarınızı ritme uydurmak isteyeceksiniz.
Ayrıca, şehirdeki müzisyenlerin de gelip dinlemesini çok isterim; çünkü Ankara’ya biraz Americana havası getireceğiz ve umarım sunduğumuzun ilgi çekmesini sağlayabiliriz.
Ama bence en iyisi — bizi izleyip dinleyerek fark edeceğiniz şey — duyduklarınız gerçekten hoşunuza gidecek.
Ege Dai: Son sorum: Bu Türkiye’ye yapacağınız ilk seyahat.
Richard Baratta: Türkiye’ye ilk kez seyahat edeceğim için çok heyecanlıyım. Dünyanın çeşitli yerlerine gittim — hem film çekimleri hem de tatillerim sayesinde farklı yerlere seyahat ettim — ama Türkiye’ye gelmek beni çok heyecanlandırıyor. Türkiye hakkında çok güzel şeyler duydum. İnsanları, yemekleri, kültürü ve müziği merak ediyorum. Keşfedilecek çok şey var.
Haydi bakalım! Takılmak isteyen herkesle vakit geçirmeyi ve müzik ya da filmle ilgili soruları yanıtlamayı gerçekten çok dört gözle bekliyorum. Çok az zaman kaldı. Sizlerle birlikte olmayı dört gözle bekliyorum.
■
30. Uluslararası Ankara Caz Festivali programı
Dark Blue Notes’ta Röportajlar
Richard Baratta resmi web sitesi
