Bir şeyler oluyordu. Hissediliyordu. Gitarın telinde, amfinin cızırtısında, saksafonla davulun arasında sıkışıp kalmış bir coğrafyanın sancısı yankılanıyordu. Henüz Anadolu Rock gibi bir isim yoktu. Türk Rock denen şey daha doğmamıştı. Ama birileri vardı. Kendi gibi olmayanı dinleyip, kendi gibi olanı yaratmak isteyenler. Aziz Azmet vardı. Grup Bunalım (Bunalımlar), Silüetler, Erkut Taçkın vardı. Ve kafalar, çoktan değişmeye başlamıştı.
“Çok uzun zaman önce değildi…”
Aziz Azmet, özellikle Moğollar grubunun ilk dönem solisti olarak hafızalara kazınmış bir isimdir. Onun sesi ve yorumuyla hayat bulan parçalar, 1960’ların sonu ve 1970’lerin başında, Türkiye’de gençliğin içinde bulunduğu çelişkilerin bir dışavurumuydu. Doğu’nun melodileri ile Batı’nın progresif yapısını sentezlemeye çalışan Azmet, sahnedeki karizması ve kararlı duruşuyla da aykırı bir figür olmayı başardı.
Şarkı söylemiyordu sadece; anlatıyordu. Dağ ve Çocuk‘ta bir yalnızlığı, İmece‘de bir arayışı, Kalaycı‘da eski dünyayla hesaplaşmayı. Rock müzik, onun sesinde hem Orta Anadolu bozkırını hem de Paris sokaklarını duyuruyordu.
Onun hikâyesi, yalnız bir yolculuk aslında. Dışarıdan bakanlar için “müzikten uzaklaştı” gibi gözükse de, içerden bakınca aslında müziğin ona yetmediği bir yere varıyor insan. Çünkü bu topraklarda rock yapmak, sadece müzik değil, aynı zamanda kültürel bir isyandı. Aziz Azmet’in Moğollar sonrası müzikten uzaklaşması ve kendini iç dünyasına çekmesi de, bir dönemin ruh hâlini özetler gibidir. Türkiye’de rock yapmak, sadece müzik üretmek değil, aynı zamanda sistemle, gelenekle, klişeyle ve bazen de kendinle çatışmak demekti. Azmet, bu çatışmanın yaşayan bir sembolü oldu.
“Bunalım” sadece bir grup adı değil, bir kuşağın halet-i ruhiyesiydi.
1969’da kurulan Bunalımlar ya da Grup Bunalım, adını doğrudan o dönemki gençliğin ruh hâlinden alıyordu. Anadolu’nun derinliklerinden gelen ezgileri, Jimi Hendrix etkisindeki psikedelik tınılarla birleştiren Grup Bunalım, Türkiye’de rock müziğin yalnızca bir taklit çabası olmadığını kanıtladı. Grup üyeleri, bağlamayla distortion’ı yan yana getirerek hem Batı’ya özgü sound’u hem de yerel melodik yapıyı harmanladılar.
Grup Bunalım, Hendrix dinleyip bağlama çalan adamların grubuydu. Hem de 1970’te. Onların yaptığı şey, sound’u ithal edip ruhu ithal etmemekti. Bir nevi müzikle yerli kalabilmekti. Grubun Yollar ve Taş Var Köpek Yok gibi parçaları, sadece müzikal deney değil; aynı zamanda bir düşünce biçiminin ürünüydü. Grup Bunalım, kısa süren ömrüne rağmen, Türkiye’de “özgün rock” kavramının temelini atan en radikal adımlardan biri oldu.
Grup Bunalım, Türkiye’de “bizim sesimizle bizim hikâyemizi anlatan rock”ın olabileceğini ispatladı. Kısa sürdüler, ama izleri derin kaldı. Hâlâ dinleyenin kulağında bir iç huzursuzluğu bırakan o parçalar, aslında bir çağın iç sesi gibiydi.
Silüetler: Rüya gibi… ama gerçek
Silüetler, 1960’ların başında ortaya çıkan, daha çok enstrümantal yapısıyla dikkat çeken bir gruptu. Erkin Koray, Barış Manço ve daha sonra Moğollar gibi isimlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan bu grup, Batı’dan esinlenen gitar tekniklerini Türk müziğiyle birleştirmeye çalışan ilk örneklerden biri olarak kabul edilir.
Silüetler, sanki bir geçiş dönemi grubu gibidir. Ne tam Batı’dan, ne de tamamen bu topraklardan. Enstrümantal ağırlıklıydılar. Belki bugünün kulaklarına biraz “nostaljik” gelir ama o zaman için her notaları devrimdi.
Silüetler’in yaptığı müzik, belki bugünkü kulağa daha “naif” gelebilir. Ancak o dönemde elektrik gitarla Lorke Lorke çalmak bile devrimci bir eylemdi. Çünkü Türkiye’de hâlâ müziğin dili, ya tamamen Batı’dan alınmalı ya da geleneksel kalıplarda kalmalıydı. Silüetler ise bu ikilemi kırmaya çalışan öncü bir gruptu.
Ve Erkut Taçkın: Yakışıklı, karizmatik, Presley’vari
Erkut Taçkın, Türk rock müziğinin ilk “frontman”lerinden biri olarak değerlendirilebilir. Silüetler’le olan iş birliğiyle adını duyuran Taçkın, Elvis Presley ve Tom Jones etkisindeki sahne duruşu ve sesiyle dönemin gençliğini etkileyen bir figürdü. Ancak onun en önemli özelliği, rock müziği Türkiye’de daha geniş kitlelere ulaştırmayı başarmasıydı.
Erkut Taçkın, bu işin hem star yüzüydü hem de ciddiyet taşıyan tarafı. Elvis taklidi yapan biri değildi; rock’n roll’un Türkiye’de ne anlama gelebileceğini sahnede gösteren bir figürdü. Hem Silüetler’le hem solo olarak rock’ın sahne gücünü yansıttı. Gençlerin onun gibi olmak istemesi boşa değildi. Giyimi, tavrı, sesi… her şeyiyle “yeni” bir şeydi.
Belki Grup Bunalım kadar deneysel değildi. Ama onun yaptığı şey başka bir eksende önemliydi: popülerleşmenin rock için bir tabu olmadığını gösterdi. Erkut Taçkın sayesinde bu müzik daha çok kişiye ulaştı.
Popüler kültürle olan bu teması, bazı çevrelerce “yüzeysellik” olarak görülse de Taçkın’ın katkısı küçümsenemez. O, Türkçe sözlü hafif müziğin rock ile flört ettiği ilk yıllarda, sahnedeki tavrıyla bu müziğin cazibesini artıran önemli bir oyuncuydu.
Sonuç mu? Belki yoktur ama bir başlangıç var
Bu isimlerin hiçbiri bugünkü anlamda “ünlü” olmadı belki. Ama hepsi bir kıvılcımdı. Hepsi, o ilk yangını başlatan, müziğe “bizden” bir şey katmaya çalışan, kalıpları yıkan adamlardı. O yüzden Türk rock’ının köklerini ararken bu isimleri anmak bir nezaket değil, bir gerekliliktir.
Çünkü o kafa hâlâ burada. O iç bunalımı, o doğu-batı sıkışması, o “başka bir şey yapmalıyız” hissi hâlâ yaşıyor. Ve belki de o yüzden, hâlâ Grup Bunalım dinleyince içimiz biraz kararıyor, Aziz Azmet’in sesi kulağımıza çalındığında içimiz bir tuhaf oluyor. Çünkü biz hâlâ arıyoruz. Ve bu müzik, hâlâ bizimle.
Türkiye’de rock müzik denince Barış Manço, Cem Karaca, Erkin Koray ve Moğollar akla gelse de startı verenler Aziz Azmet, Bunalımlar, Silüetler ve Erkut Taçkn olmuştur.
■ Mustafa Cem Ünal’ın Dark Blue Notes’daki diğer yazıları
■ Dark Blue Notes’da görüş yazıları
■ Anatolian Rock Revival Project Youtube
