2026 yılına merakla beklediğim bir film ile başlamak isterim. 1930’larda geçen ve Blade filmini andıran Ryan Coogler imzalı Sinners, bir korku filmi gibi açılır ama kısa sürede anlarız ki asıl meselesi korkutmak değildir. Vampirler, kan ve gece yarısı kapıya gelen yabancılar yalnızca bir kabuktur. Filmin gerçek derdi ses ve doğal olarak müziktir. Daha doğrusu, o sesin nereden geldiği ve kimleri rahatsız ettiği.
Mekân tesadüf değildir: Clarksdale, Mississippi. Delta blues’un kalbi. Büyük Göç’le birlikte milyonlarca siyah Amerikalının güneyden Chicago’ya, Detroit’e, New York’a doğru yola çıktığı; arkalarında pamuk tarlalarını, Jim Crow yasalarını ve linç korkusunu bıraktıkları bir eşik. Sinners, bu göçün yarattığı müzikal hayaletlerle doludur. Çünkü blues hiçbir zaman yalnızca bir müzik olmadı; bir hatırlama biçimiydi.
İkizler Stack ve Smoke, daha isimleriyle bu hafızanın içine yazılmıştır. Stack, Stagger Lee efsanesine; Smoke ise Howlin’ Wolf’un “Smokestack Lightning”ine göz kırpar. Blues’da isimler masum değildir. Her biri bir suç, bir kayıp, bir söylence taşır. Coogler bunu bilir; karakterlerini doğrudan tarihin içinden çağırır.
Club Juke’un kalbinde duran gitarın Charley Patton’a ait olduğu söylenir. Doğru çıkmaz. Ama bunun pek de önemi yoktur. Çünkü Patton zaten biyografik bir figürden çok, Delta blues’un mitolojik kökenidir. Sahnedeki her gitar, her boğuk ses, biraz Patton’dır. Blues’u ilk kez medeni bir anlatıdan çıkarıp ilkel, rahatsız edici ve bedensel hâle getiren odur. Bağırarak, yere vurarak, sınırları ihlal ederek çalmıştır. Blues onunla birlikte “terbiyesiz” olmuştur.
Sammie’nin elindeki gitar ister Patton’ın olsun, ister babasının, değişmeyen bir gerçek vardır: blues mirasla taşınır. Nota defterleriyle değil, ellerle.
Filmin zirve anı olan o gerçeküstü müzikal sahne, blues’u zamanın dışına çıkarır. Club Juke’ta başlayan performans; rock gitarlarının, hip-hop DJ’lerinin, b-boy’ların ve bir Batı Afrikalı griot’nun sahneye girmesiyle çözülür. Zaman erir. Blues, kökenine geri döner. Delta Slim’in sözleri bu sahnenin manifestosu gibidir: “Blues bize din gibi zorla verilmedi. Biz onu evden getirdik.”
Bu sahne şunu söyler: blues geçmişte kalmadı. Rock’n roll’u, hip-hop’u, funk’ı ve henüz adını koymadığımız sesleri doğurdu. Delta’dan çıkan inilti, yüzyıl boyunca şekil değiştirerek yürüdü.
Blues’un tarihindeki en eski suçlamalardan biri, onun “şeytanın müziği” olduğudur. Kilisenin dışında, geceleri, içkiyle, bedenle ve günahla ilişkilendirilmiştir. Robert Johnson’ın Crossroads efsanesi bu korkunun mitolojik ifadesidir. Çünkü blues itaat etmez. Teselli etmez. Yarayı kapatmaz; açık tutar.
Sinners’taki vampirler bu eski suçlamanın beden bulmuş hâlidir. Geceleri gelen, davetsiz giren, kanla beslenen varlıklar. Blues söylemeleri tesadüf değildir. Vampir, ölümsüzdür; geçmişten beslenir; bedeni merkeze alır. Blues da öyledir. Bu yüzden vampirle yan yana durur.
Ama Coogler burada durmaz. Filmin sonunda asıl rahatsız edici şey olur: vampirler de blues dinler.
Bu, blues’un kaderidir. Önce lanetlenir. Sonra kapıdan kovulur. Ardından arındırılır, evcilleştirilir ve en sonunda herkesin sofrasına oturtulur. Şeytanın müziği diye damgalanan şey, bir gün onu damgalayanların da iştahını kabartır. Vampirlerin blues dinlemesi, yalnızca bir ironi değildir; kültürel sömürünün nihai hâlidir.
Ve yine de blues yenilmez. Çünkü blues kanı çekilmiş bir müzik değildir. Hâlâ canlıdır. Hâlâ rahatsız eder.
Bu yüzden Sinners, yeniden izlemeyi hak eden filmlerden biridir. Coogler ve birlikte çalıştığı ekip, göndermelerle ve ayrıntılarla örülü bir müzikal evren kurmuş; bunu da fazlasıyla hissedilen bir sevgi ve tutkuyla yapmıştır. Müzikle bağı olan izleyici için film, tek seferlik bir deneyim değil; her dönüşte yeni bir iz bırakan bir anlatıdır. Yine de dikkatli olmakta fayda var: gecenin bir vakti kapı çalarsa, açmadan önce bir an durup dinlemek gerekir.
Filmin sonunda Chicago’ya döneriz. Yaşlı Sammie’yi Buddy Guy canlandırır. Yanında Christone “Kingfish” Ingram vardır. Delta’dan Chicago’ya, Patton’dan Muddy Waters’a, oradan Buddy Guy’a uzanan zincir kapanır. Blues yine yoldadır.
Sinners bize şunu fısıldar:
“Blues bir lanet değildir.
Bir korku hikâyesi hiç değildir.
Blues, unutulmamak için dolaşan bir ruhtur.
Ve bazı ruhlar, geceleri kapıyı çalar.”
■
Dark Blue Notes’ta Vitrin
Dark Blue Notes’ta Mustafa Cem Ünal
