Bir kaval sanatçısı olarak Coltrane’in müziğini, notaların yalnızca sabit birer perde olmaktan öte, daha çok mikrotonal alanlarda nefesle, nüanslarla ve artikülasyonlarla hayat bulduğu bir geleneğin içinden düşünüyorum. Belki de onun anlatısına kendimi her zaman bu kadar yakın hissetmemin nedeni tam olarak budur. Benim için Coltrane’in anlatısı da sesi fiziksel ve yaşayan bir olgu olarak düşünmeye dayanan benzer bir inancı içinde taşır: Coltrane’in kendi gerçekliğini belki de en belirgin biçimde dışa vurduğu A Love Supreme’de – özellikle de icrasının bir tilavete dönüştüğü “Psalm” bölümünde – çalgı sesi ile anlatıcının sesi arasındaki ayrım neredeyse bütünüyle ortadan kalkar. Bir icracı için bunun çok derin bir karşılığı vardır: Nefes ve tını bir söyleme, icranın kendisi ise bir hikâyeye dönüşür.
Bir nefesli çalgı icracısı olarak Coltrane’de beni her zaman asıl etkileyen şey, cazın yerleşik dilini ve icra pratiklerini kendisi için nihai bir sınır olarak görmemesi; onun ötesindekini arama heyecanı ve motivasyonu olmuştur. Modal düşünceyi, tinselliği ve farklı müzik evrenlerini keşfetme sürecinde kendi gerçekliği ile hakikat arasında kurduğu ilişkiyi derinleştirmesi, benim için temel bir düşünceyi ortaya koyar: Bir icracının doğaçlama dili, henüz tanımadığı sesler ve düşüncelerle kurduğu ilişkiyle zenginleşir. Bu düşünce, tam da benim kaval ile geleneksel Anadolu müziğindeki mikrotonal kavramlar, geleneksel Balkan müziğindeki çok çeşitli ritmik yapılar, çağdaş doğaçlama dilim ve caz evrenim arasında kurduğum ilişkinin de merkezinde yer alıyor. Ancak burada asıl mesele, geleneksel konseptleri yalnızca egzotik bir etki yaratmak için bir araya getirmek değil; onları sonunda kendi ifade dünyanızın ve anlatınızın bir parçası hâline gelecek kadar derinden özümsemektir.
Doğumunun üzerinden bir yüzyıl geçmişken, Coltrane’in en büyük mirası bana göre bugün hâlâ sahici bir sesin peşinden gitmekten asla vazgeçmeyen ve bu arayışı bir hakikate dönüştüren içsel tutarlılığıdır.
■
Not: Batuhan Aydın’ın bu yazısı İngilizce olarak All About Jazz sitesinde yayımlanmıştır.
Dark Blue Notes’ta John Coltrane@100
John Coltrane resmi web sitesi
Batuhan Aydın Instagram
