Münih’te bir caz kulübünde ya da Ulanbatur’un serin rüzgârında, sesiyle karşılaştığınızda fark ediyorsunuz: Enji, yalnızca şarkı söylemiyor, yaşanmışlığı, köklerini ve aidiyet arayışını notalara dönüştürüyor. 1989’da Moğolistan’ın başkenti Ulanbatur’da doğan Enkhjargal Erkhem, nam-ı diğer Enji, çocukluğunu bir yurtta geçirdi. O günlerde her akşam, ailesi ve komşularıyla bir araya gelip saatlerce şarkı söylediler. O ritüel, sesin yalnızca bir eğlence değil, aynı zamanda bir kimlik, bir bağ, bir varoluş olduğunun ilk işaretiydi.
Öğretmenlik eğitimi aldığı yıllarda “long song” (urtiin duu) ustasından ders alarak kendi sesini keşfetti. Moğol müziğinin bu geleneksel formu, uzun ve serbest vokal melodileriyle dinleyeni sonsuz bozkırlara taşır. “Long song” konusunda bir aylık ders alan Enji kısa sürede bu vokal tarzına doğal bir yatkınlığı olduğunu fark etti. Enji şöyle anlatıyor:
“Bana güçlü duyulmak ve rezonansı geliştirmek için tüm teknikleri açıkladı ama gerçek bir sese ulaşmanın ancak şarkı söyleme genine sahipsen mümkün olduğunu, yani hafızaya kazınmış bir kas belleğini harekete geçirebilmem gerektiğini söyledi. Şaşırtıcı bir şekilde, sesim 14 gün içinde ortaya çıktı, o kadar doğaldı ki… Bunun üzerine, sesimi bu kadar özgürce kullanabilmenin verdiği his yüzünden bir yıl daha öğrenmeye devam etmeye karar verdim.”
Enji de bu sesi içselleştirirken, 2014’te bir tesadüf onu cazla buluşturdu: Alman kontrbasçı Martin Zenker’in yürüttüğü bir caz eğitimi projesi. O andan itibaren hayatı başka bir yön kazandı. Enji, hem kendi köklerinden hem de cazın evrensel özgürlüğünden beslenen bir müzikal yolculuğa adım attı.
Caz ve Long Song’un Buluşması
Enji’nin müziği, Moğol halk şarkılarının özgünlüğü ile cazın doğaçlamacı doğasını bir araya getiriyor. Kendisi bu birlikteliği şöyle açıklıyor:
“Cazda herkes eşittir, birbirine güvenmek zorundadır. Bu da tıpkı long song gibi, sesini bulmaya dayalı bir müzik.”
Onun için caz, yalnızca bir tür değil; özgürleşme, kendini ifade etme ve yeni köprüler kurma yolu. Verdiği röportajda bu fikri şu sözlerle dile getiriyor:
“Moğol halk şarkılarıyla caz arasında beklenmedik benzerlikler buldum. İkisi de anlık, doğaçlamaya açık ve kalpten gelen bir müzik. Benim için bu iki dünya birbirini tamamlıyor.”
Albümlerle Açılan Kapılar
2017’de yayımlanan Mongolian Song, caz enstrümantasyonu ile Moğol uzun şarkılarının birleşiminden oluşan ilk cesur adımı oldu.
2021’de gelen Ursgal, pandeminin yalnızlığı ve içe kapanışı içinde yazılmış, yalın ama derinlikli bir albümdü. Gitar ve kontrbasla sınırlı bu kayıt, Enji’nin kırılganlığını ve samimiyetini öne çıkarıyordu.
2023’te yayımlanan Ulaan, doğaya, köklere ve babasına adanmış şarkılarla daha kişisel ve içsel bir dünyanın kapılarını araladı.
2024 tarihli Sonor, Enji’nin olgunlaşmış sesini en berrak hâliyle sundu. İki dünya arasında —Münih ile Ulanbatur, caz ile Moğol halk şarkısı— gidip gelmenin yarattığı duygular, bu albümde yankı buldu.
Ayrıca Alman davulcu Simon Popp ile kaydettiği Poeji projesi (Nant), onun serbest vokal doğaçlamalara duyduğu merakı gösterdi.
Albümlerinin çoğunda Moğolca’ya yer veren Enji şöyle anlatıyor:
“Şarkılarımı Moğolca söylemem, birçok kişinin İngilizceyi tercih ettiği bir dönemde belki de eski moda gibi görünebileceğinden, Moğolların müziğime vereceği tepkiler konusunda endişeliydim. Ama orada kapalı gişe konserler verdikten sonra tepkiler harika oldu. Pek çok genç bana müziğimin Moğolca’nın güzelliğini yeniden keşfetmelerine yardımcı olduğunu söyledi; bu da benim için çok şey ifade ediyor.”
Münih’ten Ulanbatur’a Uzanan Yol
Enji’nin şarkılarında bir aidiyet arayışı gizlidir. Bir dergiye verdiği verdiği demeçte bu durumu şöyle anlatıyor:
“Münih’te caz şarkıcısı olarak sahneye çıkmak başka, Moğolistan’da kendi dilimde şarkı söylemek bambaşka. İkisi arasında gidip geliyorum ama aslında her iki yer de beni ben yapıyor. Müziğim de tam olarak bu iki dünya arasında.”
Kimi zaman Moğolca söylediği şarkılarla kendi diline sahip çıkar, kimi zaman cazın evrensel diliyle sınırları aşar. Kendi ifadesiyle, Moğolca şarkı söylemek genç kuşaklarda dile yeniden sevgi uyandırıyor. Bir yandan köklerine sadık, diğer yandan evrensel bir ses olmayı başarıyor.
Enji 35. Akbank Caz Festivali’nde
Enji’nin sesi, dinleyeni hem yabancısı olduğu bir coğrafyaya hem de içsel bir yolculuğa götürüyor. 35. Akbank Caz Festivali’nde sahne alacak olan Enji, festivalin en özel sürprizlerinden biri olmaya aday. Onu dinlerken bir yandan cazın doğaçlama ruhunu, bir yandan da Moğol bozkırlarının sonsuzluğunu hissedeceksiniz. Bu ikili dünya arasında kurduğu köprü, sadece müzikal değil, aynı zamanda varoluşsal bir bağ. Enji Akbank konserini dinlerken Moğol bozkırlarında yolculuğa çıkacak, bozkırların huzurunu ve derinliğini içinizde hissedeceksiniz.
Mustafa Cem Ünal’ın diğer yazıları
35. Akbank Caz Festivali Programı
Enji Akbank konseri için bilet satışı
